Pionieren in de Polder
De Zonnebloemschool voor ZMLK in Emmeloord, een ondernemende school
Auteurs:
Freerk Steendam (LIESA), Aart Reussing (Zonnebloemschool)
Voor het laatst gewijzigd op 1 april 2009
Het is een mooie middag in de polder als ik met Aart Reussing in gesprek ga om eens de situatie rondom de arbeidstoeleiding op zijn school te bekijken. Aart is directeur van de Zonnebloemschool. Hieronder vallen een school voor speciaal en een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Er zijn ongeveer 180 leerlingen die een breed scala aan uitstroomrichtingen inslaan op weg naar deelname aan de maatschappij. Vanuit een veilige basis naar die maatschappij doorstromen is doel van de school.
Er toetert een grote tractor. Aart zwaait even naar buiten en vertelt dat het Henk is. Een oud leerling die inmiddels bij een loonbedrijf werkt. Ja, die heeft hier de groen opleiding gedaan, heeft daarna in de samenwerking met het AOC hier (Groenhorst) zijn tractor diploma gehaald en is nu aan het werk. Zijn werkgever, waar we regelmatig nog langs gaan, geeft aan zeer tevreden te zijn. Henk is sociaal, erg trouw, houdt zich goed aan afspraken en komt altijd zijn afspraken altijd na. Kortom een tevreden werkgever en werknemer. Dat zijn toch de pareltjes waar je het voor doet he?
Op de Zonnebloem bieden we maatwerk. Altijd een hele klus natuurlijk maar ons aanbod wordt gevormd door de vraag van onze leerlingen (en naar de vraag naar werk). Daarom zijn we de laatste jaren heel erg druk met:
- Eigen niveau 1 opleidingen MBO in huis halen en uitwerken, in samenwerking met ROC en AOC;
- Vormgeven aan een transitie traject gericht op wonen, werken en vrije tijd;
- Inrichten van een boerderij tot werkplek voor metaal, hout en horeca;
VSO-middenbouw
In de VSO-middenbouw wordt gewerkt aan een oriëntatie op de praktijkvakken. Deze vakken worden deels in modules aangeboden en deels in het gewone rooster ingedeeld. Het gaat om vakken als koken en catering, schoonmaken en wasverzorging, zelfverzorging en hygiëne, verkeer, repro, techniek, groen en dierverzorging, vrijetijdsbesteding, ICT en metaal.
We zijn inmiddels ook al twee jaar bezig met een externe arbeidsoriëntatie (begeleide stage) voor onze leerlingen van 14 - 16 jaar. We doen dit met kleine groepjes leerlingen die onder eigen begeleiding buiten de school ervaring gaan opdoen en kennis gaan maken met allerlei arbeidsplekken. Deze externe arbeidsoriëntatie wordt begeleid door 2 stage begeleiders. Zowel de leerlingen als de leiding ervaren deze vorm van stage als een mooie en zinvolle voorbereiding op het individuele stagelopen.
Zonnebloemschool, locatie VSO de Plantage
VSO-bovenbouw
In de VSO-bovenbouw (16+) richten we ons vervolgens meer en meer op de toekomstperspectieven die elke leerling heeft. We proberen nauw aan te sluiten op de mogelijkheden van de leerlingen. Belangrijk is dat de leerling ook op onze school echt “opgeleid” wordt voor zijn/haar toekomstige plaats in de maatschappij: hetzij een dagbestedingsplek, een plek bij de WSW (Sociale Werkplaats) of in een enkel geval in het vrije bedrijf. Daarom geven we steeds meer verdieping in de bovengenoemde praktijkvakken. Voor een aantal leerlingen is herhaling ook van groot belang om het geleerde te onderhouden. Dit jaar is er gestart met modulair werken, waarbij door de hele school heen groepsdoorbrekend aan de praktijkvakken gewerkt wordt.
Stages en schoolverlatersproject
De stages en het schoolverlaterstraject worden zorgvuldig begeleid door onze stage-coördinator. Het stagelopen is een heel belangrijk onderdeel in de voorbereiding op de toekomstplek. Er wordt daarom veel aandacht besteed aan het voorbereiden op de stages die zowel intern als extern plaatsvinden. Er wordt per leerling bekeken welke stage hij/zij kan gaan lopen. Dit proberen we voor alle leerlingen in de bovenbouw voor elkaar te krijgen. Natuurlijk houden we hierbij rekening met de individuele mogelijkheden en beperkingen van elke leerling.
De stages worden zorgvuldig voorbereid, begeleid en geëvalueerd met de individuele leerlingen. Zij bouwen al doende een mooi Portfolio op, waarin alle ervaringen netjes geordend worden. Bij het schoolverlaten krijgen de leerlingen dit Portfolio mee, zodat ze een prachtig overzicht meekrijgen van alle opgedane ervaringen, kennis en vaardigheden! Natuurlijk is dit alles rijk geïllustreerd met foto’s vanuit de praktijk.
Aart vertelt dat er ook een leerlingenraad op school is. Dat is pas een inspiratie bron. Je hoort er van alles en veelal hebben ze nog gelijk ook. Waarom gaat het regulier onderwijs wel op werkweek naar bv een stad of op wintersport en wij niet. Ja dan sta je even te kijken. Na een korte oriëntatiebij collega scholen zijn we dit jaar voor het eerst op wintersport geweest met de bovenbouw. Geweldige ervaring, ze hadden gelijk, gewoon doen dus. Met de middenbouw gaan we in april nog naar Berlijn. Gewoon voor de ervaring. Op die manier bereid je ze toch echt voor op deelname aan de maatschappij en zelfs als Europees burger. Je geeft ze wat mee, daar gaat het om. Durf dus ook hier in mogelijkheden te denken.
Zonnebloemschool locatie VSO de Boerderij
Wonen, werken, vrije tijd
Steeds meer richten wij ons op de interesses en mogelijkheden van onze leerlingen, en we hebben daarbij vooral aandacht voor hun toekomstperspectief. We richten ons vooral op de peilers wonen - werken - vrije tijd. Het doel van al deze lessen is om erachter te komen waar hun interesse naar uit gaat, waar ze goed in zijn en waar ze nog in verder willen groeien. Vanuit deze interesse en vaardigheden kun je later gerichter voor een stage kiezen.
We bereiden de leerlingen voor op een volwaardige plaats in de maatschappij. We werken naar een zo groot mogelijke zelfredzaamheid toe, ondanks de beperkingen die voor elke leerling weer anders zijn. We kijken dan ook liever naar ieders mogelijkheden, dan naar de beperkingen. In het kader van wonen gaat het dus om: het inrichten en schoonhouden van je huis / kamer, het verzorgen van de was, het maken van (eenvoudige) maaltijden, boodschappen doen, naar de bibliotheek gaan, de tuin onderhouden etc etc. Via de lessen over wonen maken de leerlingen kennis met én leren ze allerlei vaardigheden die te maken hebben met wonen.
In het kader van werken richten we ons op de voorbereiding op de toekomst: op welke plek komt een schoolverlater straks terecht: op een dag activiteiten centrum, op de sociale werkplaats, in het vrije bedrijf? wat kan een leerling aan, welke plek is het geschiktst en waar komen hun mogelijkheden het meest tot hun recht? Hoeveel begeleiding is nodig? Via praktijkverkenning en stages maken de leerlingen kennis met de mogelijkheden die er zijn.
In het kader van vrijetijdsbesteding richten we ons op de mogelijkheid tot hobbyvorming. dit kan heel breed zijn: van muziek, ict, naar sporten binnen een vereniging, knutselen enz. het is vaak niet vanzelfsprekend dat onze leerlingen "gewoon" mee kunnen en mogen doen in allerlei buitenschoolse activiteiten, zoals sportclub, soos etc. Maar het is niet de bedoeling dat zij na hun werk of dagbesteding vervolgens alleen maar binnen zitten en niets te doen hebben. Via vrijetijdsbesteding kunnen de leerlingen kennismaken met allerlei manieren van vrijetijdsbesteding.
Aart geeft aan dat hij elke vrijdagavond en zaterdag met een team G-voetballers van de eigen school training geeft en ook de wedstrijden coacht. Ja dat heb je er dan voor over hé. We zijn ook een sport georiënteerde school. We werken samen met de Gemeente, het sportbedrijf en verenigingen hier in de buurt. Naast voetbal wordt ook korfbal aangeboden, zwemmen, atletiek, das en drama. Inmiddels is bijna de hele school aan het sporten. Alle bovenbouw kinderen doen aan sport. Fantastisch.
Terugkijkend kunnen we met voldoening vaststellen, dat ons onderwijsaanbod zich in de jaren steeds meer verbreed heeft, met name in die vakken waarin ónze leerlingen zich juist goed kunnen ontwikkelen: de praktijkvakken! Vakken zoals bv Koken en Catering, Fietstechniek, Repro en administratie, Hout, Metaal, Groen (tuin), EHBO, Zorg voor Wonen, maar ook ICT, Verkeer, Drama, Muziek, Schilderen, Kaarsenmakerij, Constructie etc worden met plezier gegeven en ontvangen.
Natuurlijk komen de cognitieve vakken, zoals rekenen en taal, ook nog aan de orde, zij het in mindere mate: wanneer een leerling hierin nog groei laat zien, blijven we dit aanbieden. Alles rond het stagelopen heeft zich ook zeer positief ontwikkeld. Dit zien we in combinatie met het praktijkonderwijs als een zeer goede voorbereiding voor de toekomst-keuze die onze oudere leerlingen samen met hun ouders zullen gaan maken als ze van school gaan.
De stages zijn te verdelen in 3 fases: te beginnen met de Praktijkverkenning, gevolgd door de begeleide stages en daarna de individuele stages. In onze schoolgids is hier meer over te lezen.
Modulair werken
Omdat we onze leerlingen een zo breed mogelijk aanbod willen bieden, hebben we organisatorisch het een en ander aan moeten passen. Dit heeft ertoe geleid, dat we als VSO-team besloten hebben om voor een deel modulair te werken. De leerlingen uit het gehele VSO (12-20 jaar) hebben we in 3 leeftijdsgroepen verdeeld. Op gezette tijden gaan deze groepen groeps-doorbrekend aan het werk. De jongsten wat minder (1 dag per week), de oudere leerlingen al wat meer (2 of 3 dagen per week). Het grote voordeel is, dat de leerlingen méér verschillende vakken aangeboden krijgen, waardoor hun keuzemogelijkheid groter wordt. Het is immers onmogelijk om voor iets te kiezen dat je niet kent of nog nooit uitgeprobeerd hebt!
Voor de leerlingen van de Zorg & Onderwijsgroepen is dit modulaire werken soms wat teveel gevraagd. Zowel qua concentratie als inpassing, rekening houdend met allerlei extra therapieën, verzorging etc. We doen dit dus in overleg.
Op deze manier verzorgt de Zonnebloemschool eigenlijk een hele mooie vorm van Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO). Er wordt heel goed gekeken naar de mogelijkheden en benodigdheden van elke individuele leerling. En daar passen wij ons onderwijsaanbod op aan.
En dan die ondernemende school
Aart geeft aan dat de mogelijkheden van de leerlingen (grotendeels) bepalen wat er gaat gebeuren. We constateren dat leerlingen vaak in stages meer tot hun recht komen dan op school. We gaan dus steeds meer leren in de praktijk. Maar dan ook een echte praktijkomgeving. Daarom hebben we een boerderij gekocht. Deze wordt verbouwd tot een hout en metaal werkplaats, verder komt er een (interne) kantine in die voor de horeca opleiding gebruikt wordt. Moet je eens kijken wat er dan gebeurt. Prachtig toch. Ja op die manier zijn we gewoon bijna een ondernemer, in elk geval moet je wel ondernemend durven denken.
