"Je moet er wel een beetje gek voor zijn!"
In praktijk: Antoon van Dijkschool, Helmond
Voor het laatst gewijzigd op 12 augustus 2008
Ook al weten ze zich gedragen door de directie en het hele verdere team van hun school, toch vindt Philip van Vlerken dat "je er wel een beetje gek voor moet zijn!". Samen met Leo Boers is hij als projectleider de dragende kracht achter de arbeidstraining zoals die op hun school ontwikkeld is en daar op een eigen wijze gestalte krijgt. En dat is dan de Antoon van Dijkschool in Helmond: een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs (cluster 3) aan zeer moeilijk lerende kinderen – kinderen met naast een verstandelijke handicap in veel gevallen bijkomende problematieken als bijvoorbeeld ADHD, autisme, NLD, zintuiglijke handicaps of concentratiestoornissen.
En hoewel er in de loop der jaren veel veranderd is en de problematieken waarmee ze te maken krijgen toegenomen en complexer geworden zijn, toch vertellen Philip en Leo samen nog steeds vol enthousiasme over hoe de arbeidstraining en arbeidstoeleiding voor de leerlingen op hun school is vormgegeven binnen het brede perspectief van uiteindelijk een zo goed mogelijke toekomstige deelname aan het maatschappelijk leven door deze specifieke groep leerlingen. Ze raken zelfs bijna niet uitgepraat over de ideeën erachter en met name ook over de hulpmiddelen en methodieken, die ze er in de loop der jaren voor ontwikkeld hebben en nog steeds ontwikkelen.
Geen natte-vinger-werk
In hun voorbereiding op de toekomst maken alle leerlingen van de Antoon van Dijkschool vanaf hun twaalf jaar onder andere kennis met arbeid en productie. Concreet betekent dit gedurende enkele jaren het verkennen van mogelijkheden en interessen van individuele leerlingen en het in de lijn daarvan aanleren en trainen van vaardigheden, arbeidshouding en vereiste kennis. Meer precies gebeurt dat in de lessen Arbeidstraining, die de leerlingen vanaf hun twaalfde tot hun zestiende jaar 2 uur per week volgen en die gericht zijn op het oefenen van voor werken nodige handvaardigheid. En juist omdat men daarbij geen 'natte-vinger-benadering' wilde hanteren of 'ins-Blauen-hinein' wilde werken, maar een duidelijk arbeidsperspectief voor leerlingen voor ogen wilde hebben, heeft men een gestructureerde aanpak gezocht én gevonden.
Als basis voor de ontwikkelde aanpak wordt op de Antoon van Dijkschool tegenwoordig bij alle leerlingen van 12 jaar de zogenaamde 'Ruwardtest' afgenomen, waarbij onder andere gekeken wordt naar vaardigheden als links- en rechtshandig werken, als tweehandig (a)symmetrisch werken, als grijpen en plaatsen, et cetera. Uiteindelijk geeft deze test op 19 onderdelen zicht op de stand van zaken ten aanzien van de handvaardigheid van individuele leerlingen. Aan de hand van de resultaten komt men vervolgens voor elke leerling afzonderlijk tot een programma voor het ontwikkelen van (onderdelen van) handvaardigheid, die binnen arbeidssituaties voorwaarde is: wat zijn de mogelijkheden van juist deze leerling en wat heeft hij of zij nodig om in de toekomst toch tot arbeid te kunnen komen.
ZeDeMo
Met gepaste trots laten Philip en Leo vervolgens de plek zien waar en vooral ook de hulpmiddelen waarmee leerlingen tijdens de lessen Arbeidstraining ieder hun eigen programma van oefeningen handvaardigheid kunnen trainen.
Het lokaal zelf oogt eerder aan de kleine kant. Het komt zelfs overvol over. Toch biedt het lokaal aan meerdere leerlingen tegelijk volop oefenruimte. In het centrum van het lokaal staat namelijk een volledig inklapbaar en mobiel werkstation (ZeDeMo = Zes-Deelnemers-Mobiel). Het combineert zes van elkaar gescheiden werkplekken en het biedt evenveel leerlingen tegelijk de mogelijkheid om - vaak voor de hand liggende - handvaardigheden te trainen die nodig zijn voor industriële werkzaamheden. Daarvoor kunnen ze gebruik maken van zes bijbehorende werkkisten: sorteren; inpakken en wegen; de-monteren; lopende band; elektra; combinaties van vaardigheid, inzicht en initiatief. Elke kist is te zien als een compacte werkpleksimulatie inclusief de benodigde gereedschappen en materialen waarmee een aantal basisvaardigheden uit de Ruwardtest getraind kunnen worden in de vorm van verschillende productiehandelingen, zoals bijvoorbeeld eenvoudig montage- en assemblagewerk in de juiste volgorde: een fitting voor een lamp kan maar op één manier goed in elkaar. Dat oefenen kan op verschillende niveaus die bij ontwikkeling van de individuele leerlingen passen, maar ook met mogelijkheden voor duur- en tempotrainingen en voor het oefenen van samenwerken. De materialen waarmee binnen deze simulaties wordt gewerkt is deels speciaal daarvoor zelf gemaakt en bij elkaar gebracht oefenmateriaal, maar er wordt ook gebruik gemaakt van 'echte' producten van externe opdrachtgevers. Bij het geheel hoort bovendien een video-observatiesysteem, dat het mogelijk maakt handelingen van leerlingen te volgen en desgewenst met hen te bespreken.
Met de resultaten van de Ruwardtest als basis biedt het geheel de school telkens weer de mogelijkheid om afzonderlijke leerlingen in hun ontwikkeling richting een arbeidsperspectief te volgen, dat proces tussentijds te evalueren en zonodig gestelde doelen bij te stellen of te vernieuwen. En wat zeker zo belangrijk is: ook de leerlingen zelf kunnen zien of en zo ja, welke progressie ze maken in de richting van toekomstig werk.
En verder...
Aan het einde van de lessen Arbeidstraining op de eigen school worden de leerlingen rond hun zestiende jaar vervolgens opnieuw getest met (delen van) de Ruwardtest en wordt gekeken waar hun beroepsinteresse ligt. Wanneer er een reëel arbeidsperspectief is, wordt de veilige beslotenheid van de school verruild voor een meer 'vijandige' – want bredere en nieuwe - omgeving erbuiten. Gedurende 2 jaar gaan de leerlingen namelijk 2 dagen per week het ESF-project 'Leerlingwerkplaats' volgen op een locatie buiten de school in meer bedrijfsmatige settingen: kantine/schoonmaak; tuin/groen; industrieel werk. Het eerste jaar gebeurt dat onder leiding van een begeleider van de school binnen de leerlingwerkplaats Zebra. Daar kunnen de leerlingen met verschillende werkzaamheden kennis maken, is het mogelijk de interessen en de motorische en sociale vaardigheiden van de leerling nader in beeld te krijgen, en daarmee een goed zicht te krijgen én op het welbevinden (Zit hij of zij nog steeds goed in het vel?), én op het arbeidsperspectief van iedere leerling. In het tweede jaar volgt dan onder begeleiding van een stagebegeleider een stage in het bedrijfsleven: zowel de vrije sector als de sociale werkvoorziening, waarna de leerling zo mogelijk wordt doorgeleid naar arbeid. In die tijd wordt er ook gewerkt met Melba om een zo duidelijk mogelijke analyse te krijgen van de capaciteiten van een leerling.
Toch is niet voor alle leerlingen betaalde arbeid mogelijk en/of wenselijk. Deze leerlingen gaan na school naar een dagbestedingscentrum, dat hen mogelijkheden biedt om toch arbeidsmatig bezig te blijven en dat hen in sommige gevallen zelfs via begeleid vrijwillig werken openingen kan bieden om later alsnog in een betaalde baan terecht te komen.
Welke weg uiteindelijk ook de juiste blijkt te zijn geweest, in alle gevallen zal het er een te zijn die er was bij de gratie van samenwerking: binnen de school maar zeker ook met instellingen en instanties buiten de school: andere scholen, MEE, UWV, bedrijven, dagbestedingscentra, gemeenten. Samenwerking die op zich al geweldig motiverend werkt. De grootste stimulans in dit alles vormen echter de leerlingen zelf.
Het belangrijkste is dat ieder van hen op de voor hem of haar juiste plek terecht komt. Dat er daarbij uiteindelijk niet voor elke leerling een perspectief op betaalde arbeid blijkt te zijn, doet echter aan het enthousiasme van Philip en Leo niets af. Per slot van rekening met de woorden van Philip: "Je moet er een beetje gek voor zijn!"
Meer informatie
Philip van Vlerken, Antoon van Dijkschool
Telefoon 0492 – 516 335
E-mail: p.v.vlerken@antoonvandijkschool.nl
Geslaagd praktijkbezoek
Naar aanleiding van dit praktijkverhaal vond op woensdag 18 mei een praktijkbezoek plaats.
