Het Bolwerk: bol van het werk

In praktijk: Het Bolwerk, Middelburg
Voor het laatst gewijzigd op 12 augustus 2008

De Erasmuswijk: een nieuwbouwwijk in Middelburg-Zuid, die overdag in elk geval alle rustige kenmerken uitstraalt van een dergelijke wijk. Statige twee-onder-één-kappers, riant uitziende woningen en enkele bescheiden flatgebouwen omzomen vooral stille straten met meer dan gemiddeld groen. Sinds 2 jaar is deze wijk de locatie van 'Het Bolwerk', een school – zoals ze zelf schrijft – voor voortgezet onderwijs voor leerlingen die weliswaar moeilijkheden met leren, maar wel mogelijkheden voor praktische vaardigheden hebben. Van buitenaf gezien gaat de school naadloos op in haar omgeving: nieuwbouw temidden van nieuwbouw, rust temidden van rust. Maar schijn bedriegt...
  
Eenmaal binnen blijkt in Het Bolwerk alles bol te staan van gerichtheid op werk en leren werken. Het 2 jaar oude gebouw zelf is helemaal vormgegeven en ingericht met het oog op alle voor praktijkonderwijs gewenste faciliteiten: rond een centrale aula aan een kant een aantal groepslokalen en verder vooral lokalen waar de praktijk van werken geoefend en geleerd kan worden. Van achter de verschillende gesloten deuren gonst activiteit, terwijl geuren door de lucht zweven die nieuwsgierig maken naar wat de pot schaft (naar later blijkt op woensdag altijd: clubsandwich en tomatensoep).

Al werkend leren werken
In de directiekamer schilderen Tom Schild, sinds enkele weken directeur, en Paul Reinieren, docent consumptief/keuken en een van de drijvende krachten, enthousiast hoe de uitwerking en vormgeving van die gerichtheid op werk en leren werken de hele schoolloopbaan van leerlingen kleurt. Naast meer theoretische lessen maken leerlingen van het begin af aan kennis met wat werken voor hen zal/kan betekenen: naar vaardigheden maar ook naar houding en instelling. Al in het eerste jaar maken ze in allerlei vakken breed kennis met werkmogelijkheden: in de schooltuin heeft ieder een eigen tuintje; in het kooklokaal mogen ze oefenen in professioneel en dus vooral snel snijden met 'grote messen'; er zijn mogelijkheden om kennis te maken met werken met hout, metaal en textiel.

Certificaten
In het tweede en derde jaar spitst deze arbeidsoriëntatie en arbeidstraining zich dan verder toe op het halen van erkende certificaten: beheren schoolmagazijn, onderhoud plantsoen, schoonmaken groothuishouding, werken in de keuken, in de detailhandel of in de kinderopvang. Naast de noodzakelijke theoretische achtergronden is een (interne) stage steeds zoveel mogelijk een vast onderdeel van deze 'trainingen' die met een examen en een 'diploma-uitreiking' worden afgesloten.

Intern uitzendbureau

In het jaar daarna is er voor geslaagde leerlingen sinds kort de  mogelijkheid om via een intern 'uitzendbureau' te solliciteren naar mogelijkheden om als leerling-assistent of als werkmeester mee te gaan helpen bij de verschillende vakken. Een vacaturekrant geeft een overzicht van de beschikbare taken. Geïnteresseerde leerlingen kunnen middels een brief solliciteren, waarna een 'gewone' sollicitatieprocedure volgt die mogelijk kan uitmonden in aanstelling.

Stages
Nadat in groep 2 een werk-belangstellings-toets is afgenomen en leerlingen beoordeeld zijn op arbeidsrijpheid beginnen vanaf het derde jaar vervolgens ook externe stages een steeds prominentere plaats te krijgen met als eindperspectief:

 een plaats op de arbeidsmarkt. Eerst gaat het om een aantal 9-weekse snuffelstages in verschillende richtingen (groep 3), dan in groep 4 en 5 gerichte stages in de lijn van de arbeidsinteresse(n) van de betreffende leerling (2 dagen per week in groep 4 en 3 à 4 dagen per week in groep 5). Verantwoordelijk voor de begeleiding van de stage is steeds de eigen groepsleerkracht. In deze tijd zijn de theoretische vakken steeds meer ter ondersteuning van de stagepraktijk. En bovendien hebben leerlingen in deze fase de mogelijkheid twee aanvullende certificaten te halen: VCA Basisveiligheid of Sociale hygiëne (horeca).

Brede school: mini-ondernemingen
Maar in deze uitwerking en vormgeving van de gerichtheid op leren werken wil Het Bolwerk nog meer. Als praktijkschool wil zij zich uitdrukkelijk niet opsluiten achter de eigen hekken en binnen de eigen muren. Nee, Het Bolwerk heeft er voor gekozen zich te ontwikkelen als een 'brede school' voor praktijkonderwijs die nadrukkelijk een servicepunt voor haar omgeving wil zijn. Een keuze die in 2002 werd beloond met de provinciale Onderwijsprijs.
Middels een aantal mini-ondernemingen biedt zij in de vorm van diensten de deskundigheid aan van haar leerlingen en hun opleiders aan wie er gebruik van wil maken: bedrijven, andere scholen, maar ook gewoon buurtbewoners. Een rondgang langs de verschillende praktijkruimten van de school samen met een terecht trotse directeur leert wat dat allemaal in kan houden.
Na een korte stop bij het loket van het schoolmagazijn dat door een leerling met behulp van een computer wordt beheerd, en een blik in het textiel- annex detailhandellokaal opent zich de deur naar het Groenbedrijf. Samen met de vakdocent is een aantal leerlingen druk bezig om tegen vergoeding voor een bloemisterij uit de buurt sierlijk kleurrijke paasboeketten te schikken. De bloemist levert de materialen (bloemen, groen, themamateriaal). Op de achtergrond is in de schooltuin de geklimatiseerde kas zichtbaar, waar voor een tuinder uit de omgeving zaad tot pootgoed wordt opgekweekt. Rekken vol wachten op de volgende stap. Maar ook worden vanuit het Groenbedrijf tuinen onderhouden van andere scholen en van particulieren.

Dan via de tuin achterom naar een heuse bedrijfshal, die onderdak biedt aan drie verschillende mini-ondernemingen. Zo is deze hal de locatie van het Klussen- en reparatiebedrijf. Terwijl een leerling ijverig een zelf ontworpen houten raceboot met reuzenspoiler zit te schilderen, wachten achter zijn rug twee stuurkarren van de onderbouw van een basisschool op herstel: laswerk aan het metalen frame, een nieuwe houten bodem, nieuw schilderwerk. Des gewenst is ook mogelijk om eenvoudig serie productiewerk te laten doen: houten tuinmeubilair bijvoorbeeld. Terwijl op de bovenetage de kolomboren zoemen, hangt beneden een fiets te wachten op herstel door het Fietsreparatiebedrijf. En in de vloer bij de grote toegangsdeur ligt een autobrug  verzonken in de grond te wachten op een klant van het Autocleaningbedrijf, dat auto's reinigt en weer 'showroomklaar' aflevert. Een aantal garages zijn vaste klant...

Via de centrale aula lokken uitnodigende geuren tenslotte opnieuw naar het professioneel ingerichte kooklokaal. Het is de thuisbasis van het Cateringbedrijf, dat feesten en recepties verzorgt en dat de Provincie Zeeland tot zijn klanten mag rekenen. Het is ook de thuisbasis van het Schoolrestaurant Erasmus, dat dagelijks op bestelling lunches verzorgt voor leerlingen en personeel. En terwijl de bestelde clubsandwiches worden klaargemaakt en plakjes spek in een bakpan liggen te spetteren vertelt Tom Schild trots dat het restaurant onlangs als heuse eetgelegenheid heeft proefgedraaid en binnenkort 2 avonden per maand open zal zijn voor gasten van buiten, uit de buurt bijvoorbeeld.

Brede school: sociale oriëntatie
Maar leven is meer dan alleen maar werken. Naast alle aandacht voor (toekomstig) werk probeert Het Bolwerk leerlingen daarom ook te helpen bij het vinden van een weg naar sociale contacten buiten het werk. Samen met het AZZ (Agogisch Zorgcentrum Zeeland) biedt zij haar leerlingen daartoe in buitenschoolse activiteiten mogelijkheden om te ervaren wat het betekent om lid te zijn van een club of van een vereniging. Mogelijkheden die zo mogelijk nog een langere adem vragen dan het leren werken.

Het Bolwerk: bol van werk
Het oude gebouw van Het Bolwerk lag vlak in de buurt van waar eens Middelburgs veste lag. Een bolwerk is vanouds een veilige plaats. Het huidige Bolwerk wil dat nadrukkelijk ook zijn, maar dan wel een veilige plaats met open vensters naar waar leerlingen straks zullen leven en werken. Een veilige plaats bovendien die bol staat van het werk...

Meer informatie
Tom Schild, Het Bolwerk Middelburg

Telefoon 0118-627697

E-mail tschild@probolwerk.nl