“Een huwelijk tussen bedrijf en school”

In praktijk: De Kapstok
Voor het laatst gewijzigd op 12 augustus 2008

'Naast het (nog) anonieme bedrijfspand op industrieterrein Twentekanaal in Hengelo staat na een uitgebreide poets- en polijstklus van meerdere dagen een ruime oplegger nu weer wit te blinken. Aan niets is meer te zien, dat hij tot voor kort op ’s heren wegen groot beletterd reclame maakte voor het biermerk waar het oosten van ons land trots op is. Ondertussen heerst er in en voor het pand volop bedrijvigheid. De acht in rode overalls gestoken autopoetsers van Autoclean hebben vandaag onder begeleiding van de vaste twee werkplaatsbegeleiders (technisch assistenten) hun handen vol aan drie personen- en bedrijfswagens, die vanmorgen door hun eigenaars zijn afgeleverd om van buiten én van binnen een professionele opknapbeurt te krijgen.
  
De Kapstok
Als leerwerkproject is Autoclean onderdeel van De Kapstok (cluster 4, ZMOK), die is ontstaan toen het VSO-ZMOK uit onvrede met de mogelijkheden op dat moment naar modellen op zoek ging om met name oudere leerlingen (16-20 jaar) toch gemotiveerd naar de arbeidsmarkt toe te leiden en vroegtijdig schoolverlaten te voorkomen. Die werden gevonden in de vorm van kleinschalige leerwerkprojecten, waarin structuur en duidelijkheid vooropstaan en die proberen de werkelijkheid van het arbeidsproces en de daarin aanwezige leercomponenten zo dicht mogelijk te benaderen. Begonnen werd 12 jaar geleden met fietswerkplaats De Bako naast het Hengelose politiebureau en inmiddels is Autoclean op industrieterrein Twentekanaal het zevende leerwerkproject van De Kapstok, die op zijn beurt weer deel uitmaakt van de Scholengroep Twente Speciaal.

Verschillende lijnen
Terwijl op de achtergrond de geluiden van de bedrijvigheid buiten en elders in het gebouw door de open deur meeklinken, vertelt trajectcoördinator Willem von Piekartz in een kleine kantoorruimte, annex ontvangst- en spreekkamer, annex theorielokaal, enthousiast over de geschiedenis, de achtergronden en de werkwijze van Autoclean.  
De wortels van het leerwerkproject Autoclean reiken een jaar of drie, vier terug en uiteindelijk is Autoclean het resultaat van verschillende lijnen die ten slotte onder de paraplu van De Kapstok samen zijn gekomen.

• Het praktijkonderwijs onderzoekt dan de mogelijkheid om het vak autopoetsen – net als op twee andere praktijkscholen in het land – aan haar schoolse onderwijsaanbod toe te voegen, maar heeft uiteindelijk teveel vragen bij een zinvolle haalbaarheid ervan.
• Automobielbedrijf Göritzlehner heeft dan behoefte aan goede autopoetsers en biedt een leegstaand deel van zijn bedrijfspand op het industrieterrein aan als plek voor een autopoetsopleiding, samen met voldoende ‘lesmateriaal’ in allerlei vormen: oude en nieuwe personenauto’s, bedrijfs- en vrachtwagens.
• Leerlingen uit de doelgroep zijn heel geïnteresseerd in auto’s, maar er in gaan werken op bijvoorbeeld het niveau van (assistent)monteur is voor velen (nog) een stap te ver. Gespecialiseerd autopoetsen kan voor hen een (eerste) antwoord zijn op hun interesse, zeker als ze dat kunnen leren in een bedrijfssetting en dan ook nog op een industrieterrein.
• En tenslotte blijkt dan ook de autopoetsbranche in de regio positief. Men is bereid stageplekken beschikbaar te stellen, die zo mogelijk kunnen resulteren in vaste arbeidsplaatsen. Een praktijkdeskundige werkt mee aan het – op basis van het lesmateriaal van de praktijkschool uit Nijmegen - ontwikkelen van inhoudelijk verantwoord eigen ‘lesmateriaal’ voor een praktijkleergang autopoetsen dat gericht is op functioneel leren en dat ook voor moeilijklerenden en taalzwakken toegankelijk is. Een bedrijfsleider van een autopoetsbedrijf gaat de eindbeoordeling van de ‘leerlingen’ doen en de regionale branche is bereid om te tekenen voor de eindcertificering.

Autoclean

Dat alles resulteert maart 2002 in de start van het leerwerkproject Autoclean, praktijkopleiding autopoetser: kleinschalig en dus overzichtelijk met directe persoonlijke begeleiding (8 ‘leerlingen’ en 2 werkplaatsbegeleiders); dicht bij de werkelijkheid van echte arbeid en het echte bedrijfsleven (bedrijfsmatig georganiseerd, met vaste werktijden van 9.00 tot 16.00 uur, op een industrieterrein, in een ruimte met alle kenmerken van een bedrijf: kantoor, werkplaats, kantine, kleed- en lockerlokaal); waar werken en leren hand in hand gaan (learning on the job, ook wat betreft de theoretische kant van het vak en ook wat betreft werknemers- en sociale vaardigheden).In de glunderend trotse woorden van Willem: “Een goed, misschien wel ideaal huwelijk tussen school en bedrijf”.

Structuur
Het is in elk geval een huwelijk met een duidelijke inrichting en structuur, die vanaf het begin voor de ‘leerlingen’ duidelijk zijn. ‘Leerlingen’ overigens die niet alleen uit de hoek van het (ZMOK-)onderwijs komen. Ook instellingen en organisaties die zich bezig houden met (vaak wat oudere) mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, kunnen voor cliënten een beroep doen op Autoclean en doen dat ook. Maar wat hun voorgeschiedenis ook is, bij Autoclean kunnen ‘leerlingen’ binnen 12 maanden in het bezit komen van het certificaat all-round autopoetser, inclusief een reële mogelijkheid om door te stromen naar een betaalde baan in de regio.

(Deel)certificaten
Inhoudelijk is daarbij het traject van de praktijkopleiding verdeeld in drie onderdelen, die elk met een deelcertificaat kunnen worden afgesloten: voorreinigen, interieur reinigen en - na een stage bij een autopoetsbedrijf - exterieur reinigen. Om in het bezit te komen van het all-round certificaat worden ‘leerlingen’ tenslotte - objectief en professioneel - beoordeeld door een bedrijfsleider van een autopoetsbedrijf uit de regio.

Bij elk onderdeel is er volgens de zelf, op basis van de lesmethodiek van De Zonnegaard uit Nijmegen ontwikkelde, methodiek aandacht voor de wijze van aanpak, de te gebruiken materialen en gereedschappen, de juiste reinigingsmiddelen, waarbij het werken met symbolen en kleurcodes er mee voor zorgt dat de toegankelijkheidsdrempel zo laag mogelijk wordt gehouden. Dat geldt zowel voor het praktische deel van de opleiding als voor de theorie die, evenals verdere algemeen vormende vakken, op de werkplek gegeven wordt door docenten die naar de ‘leerlingen’ toekomen.

Gefaseerd
De praktijkopleiding bij Autoclean verloopt daarbij in een aantal fasen. Na een eerste oriëntatieperiode, die wordt afgesloten met een sollicitatiegesprek en een arbeidscontract, krijgen de ‘leerlingen’ gedurende ongeveer vijf maanden intern bij Autoclean een arbeidstraining en een beroepsopleiding. Behalve de praktijk van autopoetsen leren ze binnen de beschermde omgeving van Autoclean dan ook wat werken in bedrijf betekent: op tijd komen, je houden aan de bedrijfsregels, omgaan met gezagsverhoudingen, kwaliteit leveren, werktempo et cetera. Zaken waar bij Autoclean streng de hand gehouden wordt.

In de tweede fase wordt een begin gemaakt met het verlaten van de beschermde omgeving. Via Mobiclean, onderdeel van Autoclean, gaan telkens 2 ‘leerlingen’ samen met een begeleider op locatie bij autopoetsbedrijven in de regio opdrachten uitvoeren. Op die manier leren ze vanuit een veilige setting een ‘echt’ bedrijf kennen met alles wat daar bij hoort en bij komt kijken.
De derde fase bestaat uit een individuele externe stage waarvoor Stagenet - ook onderdeel van De Kapstok – in de regio een plek zoekt, die bovendien uitzicht geeft op mogelijke doorstroming naar betaald werk. Is dat doel na afronding van de opleiding bereikt, dan zorgt Stagenet ook voor eventueel noodzakelijke nazorg zodat een verworven baan ook behouden blijft.

In vol bedrijf
Een rondgang door Autoclean in vol bedrijf is een illustratie van wat Willem vol enthousiasme verteld heeft.
Aan de werkbank achter in de bedrijfshal maakt Johan een reinigingsmiddel klaar voor gebruik. Bezig met zijn externe stage is hij nog maar één dag per week bij Autoclean. Met de rust van opgedane ervaring vindt hij de kleurcodering van die middelen wel gemakkelijk, maar wat hem betreft niet echt meer nodig. Bij zijn stagebedrijf werken ze namelijk met andere middelen die soms ook gemengd moeten worden.

Terwijl twee collega-autopoetsers-in-opleiding met een bokkenpoot moeilijke bereikbare plekken in een zorgvuldig afgedekt auto-interieur met een reinigingsmiddel bewerken, laat beschermende folie van onder een motorkap zien dat ook daar poetsende handen en gereedschappen bezig zijn geweest.
Op het voorterrein zijn Eric en Arie bezig een auto in de was te zetten waarbij Arie, die binnenkort zijn sollicitatiegesprek zal hebben, zijn maat tot zuinigheid maant. Teveel was is namelijk lastig met de hand uitboenen. Nee – laat hij fijntjes maar wel al deskundig weten - een polijstschijf gebruikt je daar niet voor, want die haalt een laagje van de lak af en dat is nu juist niet bedoeling.

De toekomst
Als even later toch de polijstschijven worden ingezet om de schaduwen van verwijderde reclame van een bestelbus te verwijderen, mijmert Willem te midden van de bedrijvigheid over de toekomst: een mogelijke erkenning als leerbedrijf; toepassing van het ontwikkelde model van praktijkleren op andere plekken en in andere situaties; verdere professionalisering van de ontwikkelde methodiek.
Maar ook de aanleg van een put op het voorterrein, zodat ook de voorreiniging die nu nog elders moet gebeuren, bij Autoclean zelf kan plaatsvinden. En natuurlijk de naam Autoclean op de gevel om op die manier weer een stukje verder uit de toch nog relatieve anonimiteit te komen.

Meer informatie
Willem von Piekartz, Autoclean/De Kapstok Hengelo

Telefoon 074 – 259 50 24

E-mail w.vonpiekartz@dekapstok.nl